De euro zal een volgende economische crisis niet overleven.

Beide brexitkampen pakken uit met nogal overdreven verklaringen. Puur economisch is een brexit zo goed als zeker een slecht idee, maar een catastrofe zou het ook niet zijn. Het echte exitgevaar ligt nog steeds in de eurozone.

Eigenlijk is het opmerkelijk, en vooral een enorme politieke blunder van de Britse premier David Cameron, dat de twijfel over het Europese project nu vooral in het Verenigd Koninkrijk op de spits gedreven wordt. Via de eengemaakte markt genieten de Britten volop van de voordelen van Europa, terwijl ze al bij al maar weinig last hebben van de nadelen. Voor sommige andere lidstaten, vooral dan in de eurozone, ligt die verhouding veel moeilijker. Een brexit zou wellicht een stroomversnelling veroorzaken, maar hoe dan ook wordt de twijfel over het Europese project de komende jaren vooral in de eurozone een steeds groter probleem. Daar verandert de uitslag van het referendum weinig aan.

De Europese Unie en de euro moesten Europa politieke stabiliteit en economische welvaart geven. De eerste fase van die Europese integratie is wonderwel gelukt, de euro is dat veel minder. De economische activiteit per hoofd – een indicatie van eigenlijke welvaart – ligt in de eurozone op hetzelfde niveau als tien jaar geleden. De eurozone kijkt dus aan tegen een verloren decennium als het gaat over economische vooruitgang. In enkele lidstaten is de situatie nog erger. De economische activiteit per hoofd in Italië ligt vandaag lager dan begin 1999. De Italianen hebben dus weinig gezien van de welvaart die de euro zou brengen.

Screen Shot 2016-06-21 at 08.14.06Die ontgoocheling is een vruchtbare voedingsbodem voor anti-Europees sentiment dat bijna overal in Europa populairder wordt. In zowat alle lidstaten winnen extreme en nationalistisch geïnspireerde partijen aan belang, zowel ter linker- als ter rechterzijde. Het ziet er niet naar uit dat die dynamiek snel zal keren.
De westerse wereld probeert nog altijd de naweeën van de Grote Recessie te verwerken, en wordt tegelijk geconfronteerd met structurele factoren die de economische groei ondermijnen. De realistische groeiverwachtingen voor de komende jaren in Europa liggen gevoelig lager dan wat we voor de crisis gewoon waren. En vooral in de eurozone slagen de autoriteiten er niet in een constructief antwoord te verzinnen op de huidige uitdagingen. Er wordt vooral gerekend op de Europese Centrale Bank (ECB), maar die kan de structurele problemen onmogelijk oplossen. In de onmiddellijke nasleep van de crisis voerden heel wat lidstaten structurele hervormingen door, en Europees werden wat stappen naar verdere integratie gedaan. Maar in beide gevallen gingen de inspanningen niet ver genoeg en lijkt de hervormingsdynamiek alweer stilgevallen.

Japan

Japan toont al twintig jaar aan dat een economie perfect overweg kan met een langdurige stagnatie. Cruciaal daarbij is wel dat Japan al bij al een vrij hechte politieke unie is. Europa, en zeker de eurozone, zijn dat duidelijk niet. In het klimaat van lage economische groei van de voorbije jaren nam de politieke polarisatie in Europa al fors toe. Een volgende economische crisis zou die situatie alleen maar verergeren. Bovendien is de bankenunie nog lang niet voltooid, zijn de budgettaire marges heel beperkt en heeft de ECB al heel wat van haar munitie ingezet. De euro zou een nieuwe ernstige economische crisis allicht niet overleven in zijn huidige vorm. Het risico dat de eurozone de komende tien jaar onder druk van extreme partijen afbrokkelt, blijft verontrustend groot. De economische implicaties gaan veel verder dan een brexit.

Hopelijk is de hele brexithetze, ongeacht het resultaat donderdag, een waarschuwing voor de Europese autoriteiten om zich écht in te spannen om het Europese project veilig te stellen. Het vrijwaren van de eengemaakte markt moet vooropstaan. Die brengt veruit de meeste economische waarde voort. De kans dat de Europese autoriteiten zich daar eindelijk op toeleggen, blijft helaas beperkt.

BART VAN CRAEYNEST

Screen Shot 2016-06-21 at 08.13.18



Econopolis

This article was written by Econopolis

on 21 June, 2016