Banca rotta*

Je moet in Italië altijd en overal een mooi en goed figuur, una bella figura, slaan. In Europa lukt dat de Italiaanse regering echter niet. Ze zag haar begroting volledig gebuisd door “Brussel”. Italië kreeg 3 weken respijt. Wat als het daarna helemaal misloopt?

* Het Nederlandse woord ‘bankroet’ komt van het Italiaanse ‘banca rotta’, kapotte bank.

image

Testardo

Italië gaat haar koppige ‘testardo’ weg in Europa. Daar waar (met de vorige regering) een tekort van hooguit 0,8% was afgesproken zal het begrotingstekort volgend jaar op 2,4% uitkomen. Reden daarvoor is dat de regering-Conte volop gaat voor de invoering van een vlaktaks en een minimuminkomen voor de zwaksten; een btw-verhoging wil bevriezen én de pensioenleeftijd verlagen.

rhys-rainbow-mccormack-729588-unsplashGiovanni Tria, minister van Economie en Financiën stelde vorige week dat het ‘noodzakelijk’ is de overheidsuitgaven te verhogen om de economische groei aan te zwengelen. Zijn premier Giuseppe Conte vroeg de Europese Commissie om een ‘constructieve dialoog’. De reactie van Jean-Claude Juncker was echter duidelijk: de Commissie heeft afgelopen drie jaar al genoeg flexibiliteit getoond, waardoor Italië 30 miljard euro meer heeft kunnen uitgeven dan bij een strikte toepassing van de begrotingsregels mogelijk was geweest. In 2017 gaf het land 65,5 miljard euro uit aan interestbetalingen op zijn schuld. Een bedrag dat bijvoorbeeld het onderwijs goed had kunnen gebruiken. De staatsschuld van 131% zal de volgende jaren blijven oplopen.

Italië is de stoute leerling in de euroklas. De andere eurolanden vrezen immers besmettingsgevaar als de financiële markten hun vertrouwen verliezen in de houdbaarheid van de Italiaanse schuld van meer dan een kwart biljoen euro. Afspraken over gezonde overheidsfinanciën zijn er dan ook niet voor niets in de eurozone. Die houden de koers van de euro immers stabiel.

Bij gebrek aan een plan B

Als de Italiaanse regering binnen twee weken hun nieuwe begroting weer afgewezen zien worden komt de Italiaanse regering in een maandenlange procedure terecht die ‘buitensporige tekorten’ aanpakt met mogelijk ook financiële straffen tot maximaal 0,5% van het bbp. Omgerekend al snel 8 miljard euro.

soul-van-schaik-1093761-unsplashTegen persbureau Bloomberg zei premier Conte al dat Italië niet over een plan B beschikt voor deze ‘mooie begroting’. “Het is trouwens de eerste Italiaanse begroting die in Rome is geschreven en niet in Brussel.”, voegde zijn vice-premier Luigi Di Maio er subtiel aan toe. Het gevolg? De Italiaanse rente liep opnieuw op. De Italiaanse langetermijnrente steeg onmiddellijk na de uitspraken van de regeringsleden. De vrijdag erop (26 oktober) besliste ratingbureau Standard & Poor’s om de kredietwaardigheid van Italië te verlagen tot BBB-.

Afwachten is het nu tot 8 november. Dan presenteert de Europese Commissie haar herfstprognose met daarin natuurlijk ook de macro-economische indicatoren van Italië. Zes dagen later ligt de deadline voor Italië om een ‘verbeterd’ huiswerk in te dienen. Op 4 december valt ten laatste het oordeel van de Europese Commissie.

Wat als?

Tijd nu voor een wat als-oefening. Gesteld nu dat Italië nu eens zou beslissen aan haar financiële verplichtingen te verzaken, dan mogen houders van Italiaanse staatsobligaties ervoor vrezen dat ze slechts een deel van hun geld terug zullen zien. Dat zou heel wat financiële instellingen met stevige verliezen opzadelen. RememberGriekenland…

In Italië hoor je stemmen opgaan om uit de euro te stappen en met een nieuwe munt– lire? – te starten. Wat als Italië dat ook effectief doet? Natuurlijk is dat in eerste instantie al niet vanzelfsprekend. Daar is immers een serieuze voorbereiding voor nodig. En als de Italianen de invoering van een nieuwe munt beginnen vrezen, zullen ze massaal hun geld van de banken afhalen. Toch kan een eigen munt kan op termijn ook voordelen hebben. Een zwaar gedevalueerde munt zou de Italiaanse economie weer competitief kunnen maken.

Tegelijkertijd moet men realist blijven. Een uitstap uit de euro zal leiden tot een enorme bankencrisis. Veel banken zullen over kop gaan. De Italiaanse economie zal in recessie belanden en veel jobs zullen (aanvankelijk) verloren gaan. Ook de Italiaanse spaarcenten zijn in zo’n scenario bedreigd. Verder zal de inflatie fors stijgen (hogere importprijzen).  Als de overheid geen primair overschot behaalt, zal ze gewoon niet meer in staat zijn om de ambtenarenlonen te betalen of de pensioen. Bij wie zou de Italiaanse overheid immers nieuwe schulden kunnen aangaan?

Kan een land bankroet (banca rotta) gaan?

banca-rotta-banche-144404Bij een normaal faillissement wordt een curator aangesteld. Die berekent hoeveel schulden en andere verplichtingen er zijn, en rekent uit wat de waarde van de inboedel is. Op basis daarvan wordt het resterende geld verdeeld. Eerst zijn er de preferente crediteuren, die altijd vóór gaan: de belastingdienst, de nutsbedrijven en crediteuren (lees banken) die onderpand hebben gekregen. Dan pas volgt de rest.

Echter, je kunt geen beslag leggen op de activa van een land. Een staat is soeverein en dus per definitie immuun. In de praktijk kan een land besluiten om haar schulden niet meer te betalen, maar technisch gezien kan een staatsbankroetof staatsfaillissement dus niet. Niemand kan een deurwaarder naar Italië sturen om musea, havens of exclusieve wijngaarden te onteigenen en vervolgens van de hand te doen. Je kan ook geen leger sturen om je geld op te eisen, want dat is in 1907 per verdrag vastgelegd. Landen moeten de oplossing zoeken in een deal, die er meestal op neer komt dat de schulden (gedeeltelijk) worden kwijtgescholden.

 Bron: www.dagospia.com

En toch gebeurt het!

Toen Brazilië in 1999 zijn real van de dollar loskoppelde, verstoorde dat de machtsverhoudingen binnen de Mercosur (de gemeenschappelijke markt van Brazilië, Argentinië, Paraguay
en Uruguay; een Latijns-Amerikaanse soort EU) waardoor Argentinië haar producten niet langer naar haar buren kreeg geëxporteerd. Het land slaagde er niet in de buitenlandse schuld te reduceren en kreeg de rekening gepresenteerd door het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Dat weigerde op Sinterklaasdag 2001 Argentinië een broodnodige verse kredietlijn van 1,26 miljard dollar. Argentinië was de facto failliet.

1200px-flag_of_argentina_9-14-svgOp de menukaart staan na een staatsfaillissement verhoging van de inkomsten, bijvoorbeeld door belastingverhogingen,
verkoop van staatsbezit, privatisering en verlaging van uitgaven door allerlei projecten te schrappen en te bezuinigen op de lopende uitgaven door uitkeringen en subsidies te verlagen. Daarnaast is het zaak om je staatsschulden te heronderhandelen door een moratorium op rente- of aflossingsbetalingen te bedingen en/of een langere looptijd, lagere rente en
kortingen – de zogenaamde ‘haircuts’ – op de aflossingen. Je kan ook je nationale munt devalueren. Dat is als je binnen een munteenheid zit echter natuurlijk wel onmogelijk…

Om te vermijden dat de banken failliet zouden gaan, blokkeerde de Argentijnse regering alle spaartegoeden. Niemand kon nog geld afhalen. Zelfs betalingen verrichten ging niet langer. De onmiddellijke gevolgen van deze beslissing waren niet fraai. De implosie van het beschikbare geld raakte én veel huishoudens én het bedrijfsleven. De helft van de Argentijnen dook onder de armoedegrens. De Argentijnen konden pas weken na de bevriezing weer aan hun centen, zijn het met 50 procent verlies.

Nood aan strikte regelgeving

Na de zogenaamde ‘tangocrisis’ maakte de regering werk van een nooit geziene schuldherschikking. Argentinië slaagde er daarbij in om keiharde condities op te leggen aan haar schuldeisers. Die kregen natuurlijk liever een habbekrats dan helemaal niets. Tegen 2005 had driekwart van hen zich bij de Argentijnse voorwaarden neergelegd, tegen 2010 ook de rest. Maar geld ophalen op de internationale kapitaalmarkt is er voor Argentinië niet makkelijker op geworden. Zou Italië nu echt de zelfde toer op willen gaan?

Ondertussen wordt er – naar aanleiding van het Argentijnse failliet – al meer dan 10 jaar vergaderd over een strikte regelgeving rond een staatsbankroet. Immers, bij de Argentijnse schuldeisers waren er schuldeisers die er veel beter van af kwamen dan andere en dat is fundamenteel oneerlijk. Zoals zo vaak is men echter nog altijd aan het vergaderen…



Econopolis

Dit artikel werd geschreven door Econopolis

op 31 oktober, 2018

< Lees ons vorig artikel
Volgend artikel >