De onvermijdelijke Amerikaanse schuldencrisis

(verschenen in De Tijd op 29 september 2018 – maandelijkse column Noelsspeak)

geertn-square-smallEen land met meer dan 105 procent overheidsschuld ten opzichte van het bruto binnenlands product (bbp) en een overheidstekort van 4 procent op een moment van hoogconjunctuur. Het gaat niet om Italië of België, maar om de Verenigde Staten.

De belastingverlagingen van Trump zetten een turbo op de economie, maar die is kortstondig. Als dat effect uitgewerkt is, en de economie de tegenwinden van de handelsoorlog en de hogere rente ten volle voelt, zal een kater volgen. Door het beleid van Trump lopen de Verenigde Staten het risico op een schuldencrisis.

Cut the Crap

Denken zoals Trump. Het zou de titel van een boek(je) kunnen zijn. Of de titel van deze column. Zijn denkpatroon is dat van een zakenman (niet een ondernemer), een dealmaker, een opportunist. Hij is een man die houdt van eenvoud, van eerder simpele strategieën. ‘Cut the crap.’ Recht op het doel, geen franjes of veel blabla, liefst zo snel mogelijk boemboem, zoals ook blijkt uit zijn extraprofessionele projecten. Trump is ook niet rechtlijnig op lange termijn. Als een strategie niet werkt en hij zijn mening verandert, kan hij met evenveel overtuiging het tegenovergestelde beginnen te doen.

De president heeft er geen geheim van gematrump-2815558_1280akt dat hij Amerika weer groot wil maken. Daarmee bedoelt hij ook: Amerika mag geen andere landen groter maken, het moet eerst aan zichzelf denken. Simpel. Het enorme handelstekort van de VS is Trump een doorn in het oog. Dat is hem opgestookt door Peter Navarro, een econoom en vertrouwenspersoon van de president. Die vindt vooral de handelsonevenwichten met China en in mindere mate Duitsland onaanvaardbaar.

Zwaar geschut

In een oefening ‘denken zoals Trump’ heeft het weinig zin uit te leggen dat dit niet helemaal juist is. Het is ook niet helemaal onjuist en dat volstaat voor Trump.Trump heeft al tarieven opgelegd op 250 miljard dollar aan Chinese import. Hij staat klaar om dat te verdubbelen, en de volledige Chinese import én het volledige tekort zwaar te gaan belasten. Denken zoals Trump is dus erg doelgericht. Als je ergens niet van houdt, dan zoek je geen omweg. Je neemt het zwaar geschut en schiet er gewoon op.

Het zal ook effect hebben. De Chinese import zal vertragen, en duurder worden.

Maar dat zal ook gevolgen hebben. Meer dan 50 procent van de producten in de schappen van de Amerikaanse supermarkt Wal-Mart zijn afkomstig van China. Goedkope dingen, die voor de gemiddelde Amerikaan belangrijk zijn voor zijn comfort, worden allemaal duurder. Wal-Mart waarschuwt er nu al voor. Maar ook Amerikaanse bedrijven die componenten kopen in China beginnen de handelsoorlog te voelen. Wat zou Apple denken, met Foxconn, dat vooral in China produceert, en andere als belangrijkste componentenleveranciers?

Weerbots

Hogere inflatie betekent een Amerikaanse centrale bank die de rente zal willen verhogen. Trump creëert dus zelf economische tegenwinden. Hij weet het nog niet, want die komen met een vertraging.

De gemiddelde Amerikaan is voorlopig tevreden met Trump: de economie boomt, de bedrijven doen het goed, de werkloosheid is laag. Trump wil de tussentijdse verkiezingen in november winnen, en dat zal hij wellicht ook doen met zo’n economie. 14895758-red-price-tag-with-blank-space-on-the-white-background

Dat komt wel met een prijskaartje. Trump heeft zich een boomende economie gekocht door de belastingen te verlagen, vooral de vennootschapsbelastingen. Dat heeft een grote boost gegeven aan de bedrijfswinsten, de beurs en de portefeuilles van de bemiddelde Amerikanen. De gemiddelde Amerikaan zag zijn koopkracht wat vooruitgaan, maar zit in reële termen nog altijd op het niveau van dertig jaar geleden.

John Doe, de lokale Jan Normaal, vindt het voorlopig prima, en de rijke Amerikaan vindt het fantastisch. Dit is een president die opkomt voor de Amerikaanse industrie, tegen ‘de Chinese en Mexicaanse profiteurs’ en tegen de ‘klimaatfantasten’. Trump slaagt erin op korte termijn heel veel te doen van wat hij beloofd heeft. Dat die beloftes op lange termijn een weerbots hebben, weten ze niet, of willen ze niet weten.

Rekening doorschuiven

Een blik op de overheidsfinanciën leert dat Trump doet waar hij goed in is: schulden maken, de rekening doorschuiven, zo lang mogelijk. Het Amerikaanse overheidstekort bedraagt meer dan 4 procent, terwijl in het verleden met de huidige economische groei een overschot werd behaald. De rentelasten zijn relatief laag, maar groeien. Het CBO, of het centraal bureau van de begroting, voorspelt dat dit tekortverder groeit, samen met de overheidsschuld. Goldman Sachs rekende uit dat een recessie het tekort zal doen exploderen naar 9 procent van het bbp.

Nu lijkt zo’n recessie veraf, maar door de handelsoorlog, de stijgende rente, stijgende olieprijzen en de lengte van de huidige cyclus is Trump zijn eigen groeivertraging aan het organiseren. De gemiddelde Amerikaan leeft van dag tot dag, en zal bij stijgende prijzen op de rem gaan staan.

En de Chinezen blijven niet lijdzaam toezien. Denken zoals de Chinezen is anders dan denken zoals Trump. Denken zoals Trump is dammen, denken zoals de Chinezen is schaken.

viewChina kan de VS niet pijn doen in handel, maar wel op andere vlakken. China heeft 1.200 miljard dollar Amerikaans overheidspapier in zijn centrale bank. Het kan stoppen met er nog te kopen, of papier beginnen te dumpen. Het is niet omdat Trump de oude economie het beste kent en koestert dat de Chinezen ook daar mikken. De nieuwe economie is dé steunpilaar van de VS. Chinese bedrijven zijn de enige die de Amerikaanse techgiganten partij kunnen geven.

Maar de finale denken-zoals-Trump-oefening is: wat gaat Trump doen als de economie vertraagt en het overheidstekort stijgt?

Hij zal de knoppen induwen die het meest effect hebben: de dollar dumpen, de Amerikaanse centrale bank onder druk zetten om schuldpapier te kopen, en belastingen heffen op Democraten. En omdat de Democraten vooral in Californië sterk staan, komen de vetpotten van BigTech in het vizier. Denken zoals Trump is niet zo moeilijk, zijn puinhoop opruimen is dat wel.

(bron: Trump-cartoon via Pixabay, grafiek via De Tijd)


Econopolis

Dit artikel werd geschreven door Econopolis

op 1 oktober, 2018

< Lees ons vorig artikel