La vita non e bella, als je je economische huiswerk niet maakt

Italië blijft de Europese en economische gemoederen verhitten. Daar zit het beleid en de plannen van de huidige Italiaanse regering voor veel tussen. Maar als je het historisch bekijkt kondigden de huidige problemen van de op drie na grootste Europese economie zich al enige tijd aan. Drastische maatregelen dringen zich op.

Obligaties in de mist

schermafbeelding-2018-11-26-om-15-21-39De huidige Italiaanse regering zet zich graag af tegen ‘Brussel’ en ‘gli uomini dello spread’, de internationale beleggers, en rekende erop dat de bevolking dat sentiment deelt. Dat de nieuwe obligatie die ze vorige week uitschreef weinig succes kende, geeft echter aan dat de gemiddelde Italiaan zijn reserves heeft als het op zijn eigen spaargeld aankomt. Zo maar de regering carte blanche, of zelfs blanco cheque geven… nee, dat toch even niet.

De spread (met de rente op 10 jaar van Duitsland) liegt natuurlijk niet. Sinds de recente aankondiging van de Italiaanse regering dat ze zich niet aan de Europese afspraken zou houden begint die spread weer stevig uiteen te lopen zoals bijhorende grafiek bewijst.

De Italianen torsen 2331 miljard schuld, meer dan 130% van het bbp. Dat is meer dan het dubbele dan de 60% die de normen van Maastricht toestaan. En nee, het ziet er niet naar uit dat die schuld op korte termijn zal dalen. Ook het begrotingstekort loopt stevig op, terwijl
 met de Europese Commissie was afgesproken 
dat dat moest dalen.

schermafbeelding-2018-11-26-om-15-20-30De groei kwam in het derde 
kwartaal van 2018 tot stilstand en Olivier Blanchard, hoofdeconoom van het IMF, stelde vorige week dat de plannen van premier Giuseppe Conte om de economie te stimuleren de groei net drukken. Het bbp per inwoner ligt momenteel trouwens lager dan 
begin deze eeuw.
Als je van 1991 tot nu het bbp per capita vergelijkt tussen Italië en Duitsland tekent er zich een bijzonder duidelijke lijn af. Daar waar die tot aan de invoering van de euro nog heel gelijk liep en elkaar weer tegenkwam in 2006 lopen die sindsdien meer dan drastisch uiteen.

Magere productiviteit

De lonen liggen in Italië historisch gezien laag. Waar zit dan nog de trigger om te gaan werken als je een basisinkomen van 780 euro krijgt? Dat de maatregel zwart werk zou tegengaan mag dan ook betwijfeld worden. De voorwaarden om recht te hebben op zo’n basisinkomen zijn bovendien nogal ruim opgevat. De Italiaanse overheid zou beter incentives voorzien om mensen net wel aan het werk te krijgen. Arbeidsbemiddelingsbureaus zijn er vooralsnog echter bijzonder dun bezaaid.

schermafbeelding-2018-11-26-om-15-20-05Het mankeert De Laars trouwens historisch gezien al enige tijd aan productiviteitsgroei. Bijhorende grafiek maakt duidelijk dat het bbp per gewerkt uur van het begin van de euro tot nu bedroevend laag ligt. Maatregelen om dit specifieke probleem aan te pakken dringen zich op.

De jeugdwerkloosheid bedraagt vandaag ruim 31%. Sinds 2008 hebben zo’n 2 miljoen jonge hoogopgeleide Italianen het land verlaten. Vanaf 2014 gaan minder dan 10% van de jobs naar mensen onder de 25 jaar. Dat is ronduit pijnlijk. Het meest pijnlijke is dat die slechte cijfers voor een groot stuk dateren uit een periode waarin de meeste Europese landen het wel goed deden en hun schulden zagen dalen en hun economie zagen groeien.

Italië dreigt bovendien de technologische trein volledig te missen. In België is het aantal huishoudens zonder internet verwaarloosbaar. In Italië zit anno 2018 nog een vijfde van de huishoudens zonder. En internet is er in het land meestal bijzonder traag. Zowel voor onderwijs als ondernemen is dat geen goede zaak. De Italiaanse overheid zou van meer en beter internet een strijdpunt moeten maken. En al zeker het ondernemingsklimaat an sich veel harder proberen stimuleren.

Het renteprobleem

Hoe kan de Italiaanse overheid die enorme staatsschuld beheersen als binnenkort de rentes stijgen? Ze betaalt dit jaar al zo’n 65 miljard euro aan rente over de schuld. Bij wie gaat “Rome” haar schuld herfinancieren? Kredietbeoordelaars S&P en Fitch veranderden de outlook voor Italië ondertussen van stabiel naar negatief. Zoiets doet het vertrouwen in de economie natuurlijk geen goed.

schermafbeelding-2018-11-26-om-15-21-56Op bijhorende grafiek wordt ook duidelijk dat sinds 2015 Italiaanse staatsobligaties bijna uitsluitend worden opgekocht door de Europese Centrale Bank. Dat die dat niet eindeloos zal blijven doen staat in de (vijf) sterren geschreven. De andere instelling die sinds kort een inspanning doet op dit vlak is de Italiaanse nationale bank; ook een teken aan de wand.

Italië heeft zich meermaals bezondigd aan “moral hazard”. (Hier bestaat niet echt een rechtstreekse vertaling voor, maar “moreel wangedrag” komt in de buurt. Vergelijk het met de verzekerde die zich net omdat hij verzekerd is gevaarlijker gaat leven.) Het land bleef maar lenen om een beleid te bekostigen dat geen impopulaire maatregelen nam. Een drastische ommezwaai is echter nodig om Italië weer op de rails te krijgen, maar dan zal de Italiaanse regering wel andere voorstellen naar voren moeten schuiven dan de invoering van een basisloon.

Dat het land deze week aankondigde het allemaal net iets minder drastisch te willen doen dan eerst met luide trom aangekondigd – begrotingstekort in 2019 tot 2% van het bbp in plaats van de eerder aangekondigde 2,4% – is een mini-miniem stapje in de goede richting. De vorige regering had zich echter geëngageerd voor een tekort van “maar” 0,8%.

Een bijkomend probleem is dat het Europees noodfonds – het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) enkel bij unanimiteit kan beslissen en er zich een grote verwijdering optreedt in de eurozone tussen Noord en Zuid waarbij de noordelijke eurolanden willen dat de zuidelijke eurolanden hun risico’s in de financiële sector reduceert voor risicodeling ter sprake kan komen.

Het oude idee van het Hanzeverbond is daarbij nieuw leven ingeblazen. Een hanze was een samenwerkingsverband van handelaren en steden tijdens de Middeleeuwen. Door samenwerking probeerden ze hun handel te beschermen en uit te breiden. Enkele noordelijke eurolanden zouden daar graag terug naar grijpen, want zomaar geld overmaken aan Europese landen die hun huiswerk niet op orde hebben, daarin hebben ze absoluut geen zin. Frankrijk roert zich diplomatiek sterk tegen zo’n verbond. “Tegen de Europese solidariteit.”, heet dat dan. Dat Frankrijk zelf economisch gezien niet haantje-de-voorste is? Dat heeft daar zogezegd niets mee te maken.

Conclusie? Italië heeft enorm veel werk op de financieel-economische plank liggen en net omdat niet iedereen ervan overtuigd is dat het land snel de juiste drastische ingrepen zal doorvoeren, voedt het de onvrede binnen de eurozone.

 



Econopolis

Dit artikel werd geschreven door Econopolis

op 27 november, 2018