Slimme uitvinders, matige zakenlui

Pioniers verzetten bakens; stuwen de vooruitgang; inspireren generaties; dat leert ons de financieel-economische geschiedenis. Maar in de praktijk…

Er was eens

n-tesla

Tip: laat uw portemonnee niet uw hart volgen, want als belegging zijn baanbrekende innovaties zelden een succes. De maatschappij is de grootste winnaar, en volgers en slimme kopieerders profiteren het meeste van het werk van die pioniers. Ondernemingen van “pioniers” bleken in het verleden nooit een financieel succes. Integendeel. Jammer. Neem bijvoorbeeld Nikola Tesla in 1926. Nog voor de ontwikkeling van de microchip, en nog langer voor de eerste tekenen van het mobiele telefoonnetwerk verkondigde hij al wat vandaag evident is… of zou moeten zijn.

De van oorsprong Serviër – vandaag zou hij Kroaat zijn – week in 1884 uit naar de VS . Hij ontwikkelde 300 – sommige bronnen spreken zelfs van 700 – patenten. Tesla ontwikkelde – en daar mogen en moeten we hem eeuwig dankbaar voor zijn – wisselstroom, en ja, da was een enorme technologische doorbraak. Maar daar stopt het niet: hij werkte ook nog op draadloze communicatie, laserstralen, röntgenstralen, radar, kunstmatige bliksems, robots en zoveel meer.

Op een bepaald moment waren de royalty’s op de uitvinding van wisselstroom (het huidige equivalent van) honderden miljoenen dollars waard. Tesla kon toen makkelijk de eerste miljardair geworden zijn, en veruit de rijkste man op aarde. Hij verbrandde zijn fortuin echter aan gefaalde uitvindingen en verkocht zijn interessantste patent. Toen hij stierf in 1943 was hij failliet en leefde hij eenzaam in een hotelkamer die al jaren betaald werd door het elektriciteitsbedrijf Westinghouse. De waanzin was zijn laatste houvast.

Westinghouse en Edison hebben veel van hun rijkdom aan Tesla te danken. Zij werkten met hem samen en zetten zijn marktwaardigste – pun intended – ideeën om in bloeiende ondernemingen. De geschiedenis had Tesla bijna vergeten, maar dat veranderde drastisch toen ene Elon Musk in 2003 zijn autobedrijf de naam gaf van de briljante uitvinder.

Brutale concurrentieslag

images-1Er zijn talloze voorbeelden van fantastische innovators en uitvinders die geen vruchten plukten van hun hersencreaties. In 1842 begon Samuel Morse met het verzenden van berichten tussen twee plaatsen verbonden met een draad. De Amerikaanse regering was zo onder de indruk dat ze dat subsidieerde en verbindingen liet aanlegg
en. Morse startte de Magnetic Telegraph Company, die het gebied tussen New York en Washington moest bedienen. Helaas waren de kosten van de aanleg veel groter dan de inkomsten. Tegelijkertijd begonnen anderen met dezelfde diensten, en er volgde een brutale concurrentieslag. In 1854 gingen de telegraafbedrijven failliet. Dat soort verhalen vind je terug in bijna alle sectoren en bij vrijwel alle grote technologische doorbraken: spoorwegen, optische kabels en natuurlijk ICT.

De pionier werd er zelden beter van. De grote winnaar was de maatschappij! En nu nog. Wij plukken allemaal de vruchten van de geniale uitvindingen die moedige individuen met bloed, zweet en tranen hebben gecreëerd. Beleggers verdienden echter zelden iets door de uitvinder te financieren.

Daar zijn verschillende redenen voor. Een van de belangrijkste is dat de markt zelf soms trager groeit dan gedacht. Een innovatieve doorbraak stuit op veel weerstand van het status quo. Een achterhaalde technologie kan langer standhouden dan het kapitaal van een briljante uitvinder. Het duurt doorgaans ook langer dan gedacht om de kinderziekten van een nieuwe uitvinding weg te werken. Ook dat kost handenvol geld.

Even vaak is er wel kapitaal voor de uitvinding, maar niet voor de commerciële uitrol. Maar het meest voorkomende probleem is dat een geniale uitvinder zelden een goede ondernemer is, en nog minder een gewiekste zakenman.

Uiteraard hangt de schaduw van een moderne briljante geest boven dit verhaal. Elon Musk heeft niet toevallig de naam van Nikola Tesla gekozen. Helaas is er een grote kans dat het verhaal van Tesla zich ook herhaalt bij Elon Musk: briljante uitvinder, brede denker ver vooruit op zijn tijd. Schatrijk op een zeker moment, maar helaas een middelmatige zakenman.

Verblind

imagesDegenen die hun geld in het autobedrijf Tesla stoppen zouden de geschiedenis best onthouden. Ze worden verblind door het aura van de geniale uitvinder, en zien niet hoe de geschiedenis zich herhaalt. Anderen kopiëren de concepten van Musk zoals destijds ook van Morse.

De sector heeft een overcapaciteit en de marges zijn te klein om dure ontwikkelingen snel terug te betalen. Ondergekapitaliseerde bedrijven worden in zo’n omgeving in stand gehouden door het enthousiasme van financiers, maar niet door de winstgevendheid van het zakenmodel. Tot de financiële condities moeilijker worden, de vraag daalt of het enthousiasme over de genialiteit van de uitvinder even dipt. Laat u ook niet verblinden door een goed kwartaal en mooi opgepoetste cijfers. Fantastische bedrijven zoals Microsoft en General Electric (het bedrijf van Edison) waren eerder minder goede pioniers dan wel slimme kopieerders en goed geleide bedrijven.

Nikola Tesla krijgt nu pas een standbeeld, terwijl Edison decennialang werd geëerd dankzij zijn zakenimperium. Over 30 jaar zullen Steve Jobs en Bill Gates voortleven door hun succesvolle ondernemingen en stichting. Musk verdient een standbeeld in Silicon Valley en veel respect voor zijn visionaire ideeën, maar reken hem niet af op de resultaten van Tesla. Hij is immers de nieuwe Tesla.

Dit is een herwerkte versie van Geert Noels’ column in De Tijd van 27 oktober 2018


Econopolis

Dit artikel werd geschreven door Econopolis

op 29 oktober, 2018

< Lees ons vorig artikel
Volgend artikel >