Voorkomen “nieuwe” fiscale regels de volgende euro-crisis?(1): L’histoire se répète?

Midden december kwamen de regeringsleiders van de Eurozone overeen begrotingstekorten te beperken tot 3% van het BNP. Voorkomen deze “nieuwe” fiscale regels, het door de ECB-voorzitter Draghi genoemde “Fiscal Compact”, de volgende euro-crisis?

Fiscale regels bevorderen lagere overheidsschuld en zijn extra nuttig in een muntunie:

Fiscale regels zijn nuttig en zeker in een muntunie. Begrotingen vertonen vaker een tekort dan een overschot (“deficit bias”). Als regeringen systematisch (en dus niet alleen in laagconjunctuur om de economie te stabiliseren) geld ontlenen, is er minder kapitaal beschikbaar voor investeringen in de privé- sector (“crowding out”) . Ook dreigt de duurzaamheid van de openbare financiën dan onder druk te komen.

Om deze “deficit bias” aan te pakken, experimenteerden vele landen en deelstaten met fiscale regels. Studies van bijvoorbeeld de Amerikaanse “Gramm-Rudman-Holdings anti-deficit legislation” en de “state balanced budget requirements” suggereren dat verstandige fiscale regels en processen kunnen helpen met het voorkomen van de “deficit bias.” Omdat fiscale regels de benchmark vormen voor beoordelingen (bvb. in de media) en omdat hun schending schadelijk kan zijn voor het imago van de beleidsmakers.

In een muntunie kan een lidstaat geen (moeilijker) geld drukken om de schuld af te betalen. Bovendien kan de lidstaat met hoge schulden andere lidstaten in de problemen brengen (bvb. via “bailouts”). Daarom zijn fiscale regels extra nuttig in een muntunie. Als Griekenland haar betrouwbare begrotingscijfers groen hadden gekleurd sinds de invoering van de euro, was het waarschijnlijk niet in de huidige ellende verzeild geraakt.

Onvoldoende lessen uit mislukking Groei- en Stabiliteitspact:

Bij de oprichting van de euro beseften (sommige) leiders al dat “fiscale regels lagere overheidsschuld bevorderen” . Onder impuls van de Duitse minister van Financiën Theo Hagel werd het Groei- en Stabiliteitspact (GSP) getekend. Net zoals in het “Fiscal Compact” stonden het 3%- plafond op het tekort en de automatische geldboetes in het GSP centraal. Wat liep er mis met dit pact?

a) Onvoldoende naleving:

Duitsland en Frankrijk verbraken het GSP eerst (figuur 1). Spanje, dat 9 keer op 9 onder het 3%-plafond bleef, was de “beste leerling van de klas”… Zodra de toegang tot de eurozone verzekerd was, vielen de positieve prikkels voor naleving (“carrots”) weg. De morele “peer pressure” die de lidstaten op elkaar uitoefenden in de Raad van Europa bleek onvoldoende. Het opleggen van geldboetes in “slechte tijden” lag moeilijk. Omdat op dat moment het argument ” boetes verslechteren economische situatie en dus budgetten verder” (vicieuze cirkel) werd aangehaald. En omdat de andere (grotere) lidstaten uitgerekend in de jaren met tekorten in buurlanden zelf slecht scoorden…

Figuur 1: Naleving van het Groei- en Stabiliteitspact (GSP):

GSPperformance.png

b) Geen prikkels in hoogconjonctuur/versterken van cyclus:

De begrotingssaldo’s van landen – met tijdelijk (kunstmatig?) hoge groei en hoge belastingsinkomsten, (zoals Spanje en Ierland voor 2007) – blijven typisch ver weg van de 3%- grens. Dus zijn er geen prikkels om een spaarbuffer aan te leggen tegen “tegenvallende belastingsinkomsten” in toekomstige “magere jaren”. In “vette jaren” – wanneer het BNP boven het potentieel ligt (positieve “output gap”)- is het wenselijk (voor de cyclus gecorrigeerde…



Econopolis

Dit artikel werd geschreven door Econopolis

op 9 januari, 2012 omtrent Europe

< Lees ons vorig artikel
Volgend artikel >